Of iets goedkoper of duurder is, hangt af van de kosten. Besluiten worden door de overheid echter genomen op basis van budgetten in plaats van kosten. Hierdoor is bijvoorbeeld een behandeling door een gespecialiseerde verpleegkundige bij de huisarts ‘goedkoper’ dan dezelfde behandeling door een evenveel verdienende gespecialiseerde verpleegkundige in de spoedeisende hulp in een ziekenhuis. En zo gaat de theorie van scheiden wonen zorg uit dat het wonen in een verzorgingshuis met maximaal 45m2 duurder is dan wonen in een woning van minimaal 70m2.

Het bepalen van budgetten op basis van kosten is met name in de cure zo goed als onmogelijk. De kosten hangen af van de behandeling: apparatuur, medicijnen, uurloon, efficiency, gebouwgebruik, overhead, etc. De theoretische berekeningswijze van een budget voor een bepaalde behandeling is vaak verouderd voordat het budget in werking treedt. Ook hebben zorginstellingen geen belang om hun werkelijke kosten door te geven. Niemand zit op budgetverlaging te wachten..
 
Het idee achter de DBC of DOT was natuurlijk om eenmalig een budget vast te stellen en dan het budget bij te laten stellen door onderhandelingen tussen zorgverzekeraars en zorginstellingen. Als het budget groter is dan de kosten, dan wil een ziekenhuis graag meer van die behandelingen doen. Als ze er meer willen doen dan maken zij zich aantrekkelijk door de prijs (het budget voor de behandeling) te verlagen.
Als de kosten groter zijn dan het budget, dan zal de instelling om een groter budget vragen. Omdat niemand de behandeling wil uitvoeren voor een te klein budget, zal het budget groter worden.

Natuurlijk kunnen bijvoorbeeld privéklinieken proberen de krenten uit de pap te halen. Maar elke privékliniek moet achtervang geregeld hebben voor het geval er iets mis gaat en er dus een langdurige opname moet volgen. Voor deze achtervangregeling zal een privékliniek natuurlijk ook moeten betalen. Ook moeten zorgverzekeraars bij de afspraken rekening houden dat  wel alle patiënten behandeld worden.  En de zorgverzekeraars, c.q. de inspectie moet toezien dat de kwaliteit en de modernisering van de behandeling op tijd gebeurt. 

Deze theorie klopt alleen indien er voldoende concurrentie zou zijn, indien instellingen hun kostenberekeningen op orde zouden hebben en indien de resultaten van scherpe onderhandeling geaccepteerd zouden worden zoals het verplaatsen van patiëntenstromen en het faillissement van zorginstellingen. Dat is duidelijk niet het geval.