Wie is verantwoordelijk?
Jan van Walsem
In het kader van aansprakelijkheid is er steeds meer sprake van zelfregulering, zoals bijvoorbeeld via de waarborgregeling en de ISO. Maar is aansprakelijkheid wel de taak van het bedrijfsleven? Moet deze niet door wetgeving worden overgenomen?
Antoinette Vietsch
Als het goed is, is aansprakelijkheid al grotendeels vastgelegd in het bestek. Het werk moet volgens het bestek worden uitgevoerd en hierin staan de bijbehorende voorwaarden vermeld. Deze zijn gebaseerd op een afspraak tussen twee (private) partijen; daar is mijns inziens geen extra wetgeving voor nodig. En in geval van bijvoorbeeld het gebruik van niet toegestane materialen omdat deze giftige dampen kunnen veroorzaken, blijf je als uitvoerder niet alleen in gebreke ten aanzien van goede arbeidsomstandigheden voor je eigen mensen, maar kan je ook nog eens te maken krijgen met strafrechtelijke vervolging, simpelweg omdat het hier om een wetsovertreding gaat. Maar nogmaals, behoudens dergelijke - sterk verwijtbare en/of gezondheidsbedreigende - uitzonderingen, vind ik dat reguliere werkafspraken tussen twee partijen via het bestek geregeld moeten worden, zonder overheidsingrijpen.
Jan van Walsem
Ik maak onze FOSAG-leden er graag op attent hoe belangrijk het is de aansprakelijkheid voor hun bedrijf - zeg maar: de regierol - goed te regelen. Hoe ziet u dat?
Antoinette Vietsch
Meestal is er in het bestek een bepaalde toeslag opgenomen voor de coördinatie. In principe is dat de rol van de hoofdaannemer, maar het hangt van de grootte van het project en het soort project af wie de eindverantwoordelijkheid heeft. In de praktijk wordt er steeds meer bezuinigd, wat betekent dat die hoofdaannemersrol niet of nauwelijks wordt vervuld. De opdrachtgever neemt deze dan bijvoorbeeld zelf voor zijn rekening, maar daarmee heeft hij onbedoeld zijn eigen probleem gecreëerd. Het is namelijk erg onverstandig om zo’n rol te schrappen. Zeker bij grote bouwprojecten is een goede coördinatie bij de uitvoering cruciaal. De Rijksoverheid gaat hier niet over. Dit is iets wat de opdrachtgever zelf moet regelen. Oké, vaak houdt de architect toezicht op de werkvloer, maar het is belangrijk je te realiseren dat ontwerpcoördinatie een andere discipline is dan de uitvoerende coördinatie. Een goede coördinatie kan ook helpen voorkomen dat geringe wijzingen tijdens het bouwproces direct tot hoge meerwerkposten leiden. Maar volgens mij spreek ik nu minder als Kamerlid, maar meer als ervaringsdeskundige, bijvoorbeeld vanuit de tijd dat ik voor Twynstra Gudde fungeerde als projectleider bij de bouw van ziekenhuizen.

Wie zorgt voor de handhaving?
Jan van Walsem
De overheid schuift de verantwoordelijkheid voor handhaving van de voorschriften steeds meer naar een zo laag mogelijk niveau, terwijl hier geen extra geld voor het bedrijfsleven tegenover staat. Is dat wel realistisch?
Antoinette Vietsch
De Rijksoverheid heeft nooit de verantwoordelijkheid gehad voor naleving van de wettelijke eisen. Ik vergelijk een afdeling Bouw en Woningtoezicht weleens met een APK-keuring voor een auto. Die keuring is als het ware een toezichthoudende rol in het algemeen belang, namelijk om de meest onveilige auto’s van de weg te halen en het risico op ongelukken te beperken. Maar op het moment dat de remmen van de auto niet meer goed functioneren, is dat de eigen verantwoordelijkheid van de eigenaar. Of van de garagehouder als deze de APK-keuring niet goed heeft uitgevoerd. In dat laatste geval betreft dat verwijtbaar verkeerd gedrag, waarvoor een claim kan worden ingediend. Maar niemand zal het in zijn hoofd halen de overheid aansprakelijk te stellen voor een mankement aan de auto. Precies op diezelfde manier kijk ik naar de bouw. De eerstverantwoordelijk is degene die de opdracht geeft. Dat de Rijksoverheid bepaalde zaken controleert, is in het kader van het algemeen veiligheidsbelang, om te voorkomen dat gebouwen instorten. Maar de overheid neemt niet de verantwoordelijkheid over!

Is voorkomen niet beter dan genezen?
Jan van Walsem
Van de circa 3000 FOSAG-leden vallen er zo’n 1800 in de categorie kleine bedrijven. Als deze een boete krijgen opgelegd in verband met wetsovertredingen, vormt dat een relatief grote financiële bedreiging voor de bedrijfsvoering. Is het daarom niet verstandiger om preventief toezicht te houden en zodoende boetes te voorkomen?
Antoinette Vietsch
Iedereen kent de geldende normen en regels; tenminste, die basiskennis mag je verwachten. Of het nu gaat om een klein- of grootschalig project, de regels blijven hetzelfde. Je kunt hooguit stellen: als iemand een grote fout maakt, dient hier ook een grote boete tegenover te staan. Bovendien ga ik er vanuit dat bedrijven zo verstandig zijn zichzelf te verzekeren. Wellicht stelt ook de verzekeraar specifieke eisen, die invloed kunnen hebben op de premiehoogte. Een ander punt is dat van concurrentievervalsing. Kleine bedrijven hoeven naar mijn mening niet relatief veel te investeren in veiligheidsmaatregelen. Misschien geldt juist zelfs het tegenovergestelde, bijvoorbeeld omdat een klein bedrijf vanwege specialisatie in een bepaalde nichemarkt uitermate deskundig is op dat ene gebied. Door die hoogstaande knowhow loopt het bedrijf minder risico en is het dus minder kwetsbaar. Zowel in grote als kleine bedrijven is de allesbepalende schakel de vakkennis van degene die de leiding heeft over de projecten in uitvoering. En een verantwoord uitgevoerd bouwproces is ook cruciaal voor de verwerving van vervolgopdrachten. Een nieuwe opdrachtgever is immers gauw geneigd bij de vorige te informeren naar de opgedane ervaringen. Mond-tot-mondreclame is belangrijk, zeker ook voor kleine bedrijven.

Halt aan groeiende regelgeving
Jan van Walsem
Daar heb je inderdaad gelijk in. Maar het bedrijfsleven wil zo graag af van die opstapeling van regelgeving. Twee jaar terug heeft u een vereenvoudiging van de Arbeidstijdenwet voorgesteld. Hoe kan de schildersbranche daarvan profiteren?
Antoinette Vietsch
Zeker met de komst van werknemers uit Polen en andere landen doet zich de situatie voor dat de buitenlandse krachten het liefst willen doorwerken, zodat ze na afronding van het project terug kunnen naar hun gezin, terwijl de hoofduitvoerder het eerder opleveren van een bouwproject niet als hoofddoelstelling beschouwt. Dan zijn er tijdens de overuren in het weekend wel bouwvakkers aanwezig, maar geen opzichters. Een situatie die niet wenselijk is. Bovendien is de zondag belangrijk als rustdag, ook in het kader van de Arbeidstijdenwet.

Lastenverlichting voor stijgende kosten?
Jan van Walsem
Het bedrijfsleven krijgt steeds hogere (ziekte)kosten voor de kiezen. Eerst is de periode waarin de werkgever moet doorbetalen tijdens ziekte van de werknemers verlengd, nu moet ook al twee jaar worden doorbetaald voor een reïntegratietraject. Zeker als een relatief groot gedeelte van de medewerkers afwezig is in verband met ziekte, zwangerschap of arbeidsongeschiktheid, kunnen de hieruit voortvloeiende lasten voor een individueel bedrijf onevenredig zwaar zijn.
Is het CDA voorstander van lastenverlichting?
Antoinette Vietsch
Zeker met het oog op de komende vergrijzing en de afnemende jonge instroom, is het juist extra belangrijk om bestaande arbeidskrachten te behouden. De huidige regelgeving is er dan ook op gericht om te voorkomen dat mensen eerder worden ‘afgeschreven’ dan nodig is. Deze geeft werkgevers inderdaad bepaalde verantwoordelijkheden om mensen gezond te houden. Oftewel: ervoor te zorgen dat werknemers langer in dienst blijven of weer sneller terugkeren na arbeidsongeschiktheid. Het is nu om twee redenen aantrekkelijk om als werkgever te investeren in een goed arbo-beleid. Ten eerste vanuit sociaal oogpunt, ten tweede vanuit een economisch belang. De praktijk toont aan dat dit nieuwe systeem werkt, want er worden minder mensen arbeidsongeschikt.
Jan van Walsem
Maar naast stijging van de lasten, betekent de huidige regelgeving voor de bedrijven ook nog eens veel administratieve rompslomp.
Antoinette Vietsch
Dat is vervelend, maar onvermijdbaar. Regels die overbodig zijn willen we graag afschaffen.
Jan van Walsem
Het is toch niet nodig dat de WAO-potten boordevol blijven. De uitkeringen van de Sociale Fondsen zijn er toch voor bestemd om ooit uitgekeerd te worden?
Antoinette Vietsch
De arbeidsongeschiktheid dreigde uit te groeien tot een verkapte werkloosheidsregeling en daar heeft niemand baat bij! We betalen met z’n allen de premie, dat is de andere kant van het verhaal! Als er minder gebruik gemaakt wordt van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, kan dit op termijn leiden tot lastenverlichting. Trek je die lijn nog verder door, dan kom je bij minder financieringstekorten en minder belasting. En dat is in ieders belang.

En daar zijn beide gesprekspartners het over eens.